تق تق یکی از انواع صداهای خودرو است که اگر از ناحیه موتور به گوش برسد، میتواند نشانه بروز مشکلات مختلف باشد که یکی از آنها سوپاپ زدن خودرو است. سوپاپ زدن ماشین خیلی زود روی عملکرد خودرو تأثیر میگذارد. بهطوریکه قدرت موتور کاهش مییابد و همزمان حجم قابل توجهی دود غلیط از اگزوز خارج میشود. شما در جایگاه راننده باید با علت سوپاپ زدن ماشین آشنا باشید. در ادامه مطلب حاضر، ضمن بررسی دلیل سوپاپ زدن ماشین به بررسی نشانههای این اتفاق و همچنین راهکارهای جلوگیری از آن میپردازیم.
منظور از سوپاپ زدن ماشین چیست؟
اگر بهتازگی خرید خودرو انجام دادهاید یا رانندهای تازهکار هستید، پیش از بررسی علت سوپاپ زدن ماشین بد نیست به این پرسش بپردازیم که ماشین سوپاپ زده یعنی چی؟ حتما میدانید که وظیفه سوپاپ باز و بسته کردن مسیر ورود و خروج هوا و دود به موتور است. در شرایطی که سوپاپ نتواند این وظیفه را به درستی انجام دهد، اصطلاحا گفته میشود ماشین سوپاپ زده است.
سوپاپ زدن ماشین معمولا در دو حالت زیر رخ میدهد:
- سوختن سوپاپ
- تغییر شکل سوپاپ
سوختن سوپاپ در شرایطی رقم میخورد که در معرض حرارت بیشازحد قرار بگیرد. همچنین وارد شدن ضربههای مکانیکی به سوپاپ نیز زمینهساز خم شدن و تغییر شکل آن میشود.
البته ناگفته نماند گاهی اوقات سوپاپ زدن ماشین ناشی سوختن یا دفرمه شدن این قطعه نیست. بلکه کالیبره نبودن فاصله سوپاپ و میل بادامک باعث میشود فرآیند باز و بسته شدن سوپاپ به درستی انجام نگیرد و مشکلاتی در عملکرد موتور ایجاد شود. در ادامه بیشتر پیرامون این موضوع توضیح میدهیم.
علت سوپاپ زدن ماشین
علت سوپاپ زدن ماشین را میتوان در یکی از هشت مورد زیر جستجو کرد:
- کالیبره نبودن فیلر سوپاپ
- دمای بیش از حد موتور
- واشر زدن ماشین
- کیفیت پایین سوخت
- نشتی یا کیفیت پایین روغن موتور
- خراب شدن فنر سوپاپ
- بهم خوردن تایمینگ احتراق موتور
- فرسایش سوپاپ
در ادامه درباره هر دلیل سوپاپ زدن ماشین بیشتر توضیح میدهیم.
کالیبره نبودن فیلر سوپاپ
سوپاپ موتور در ارتباط مستقیم با میل بادامک قرار دارد. بهطوریکه برای عملکرد ایدهآل سوپاپ باید فاصله استاندارد بین سوپاپ و سیت یا نشیمنگاه سوپاپ به درستی تنظیم شود. این فاصله اصطلاحا به عنوان فیلر سوپاپ شناخته میشود. اگر فیلر سوپاپ بیش از حد مجاز باشد، شاهد برخورد غیرعادی سوپاپ و میل بادامک خواهیم بود که این اتفاق با سروصدای تقتق همراه میشود. همچنین اگر فیلر سوپاپ کمتر از حد استاندارد باشد، سایش بین سوپاپ و سایر قطعات موتور افزایش مییابد و در نتیجه احتمال آسیب دیدن آن وجود دارد.
دمای بیش از حد موتور
داغ کردن موتور ماشین میتواند خسارتهای زیادی را در پی داشته باشد که یکی از آنها سوختن سوپاپها است. رانندگی طولانی مدت در شرایطی که دمای موتور بالاست میتواند زمینهساز اتفاقاتی مانند ذوب شدن و سوختن سوپاپ موتور شود. بههمین دلیل، باید حتما در حین رانندگی به آمپر آب خودرو توجه داشته باشید. افزایش بیش از حد آمپر آب خودرو سادهترین نشانه از داغ کردن موتور است.
واشر زدن ماشین
سوپاپ قطعهای است که روی سرسیلندر قرار میگیرد. برای آب بندی فضای داخل بلوکه سیلندر و سرسیلندر از قطعهای به نام واشر سرسیلندر استفاده میشود. این قطعه نیز مانند بسیاری دیگر از قطعات موتور خودرو در معرض آسیب دیدن قرار دارد. زمانی که واشر سرسیلندر بهدلیل سوختن یا دفرمه شدن در انجام وظیفه خود برای آب بندی موتور با مشکل روبهرو شود، شاهد نشت آب به درون موتور و همچنین مخلوط شدن آب و روغن موتور خواهید بود. در این حالت، نهتنها کیفیت روانکاری روغن افت میکند، بلکه احتمال جوش آوردن ماشین نیز وجود دارد. هر دو اتفاق در سوپاپ زدن ماشین نقش دارند.
کیفیت پایین سوخت
کیفیت پایین سوخت میتواند دو مشکل را برای سوپاپ ماشین به دنبال داشته باشد. هرچه اکتان سوخت پایینتر باشد، احتمال شکلگیری احتراق ناقص در خودرو افزایش مییابد. این اتفاق میتواند سوپاپ دود موتور را در معرض حرارت و آلایندههای بیش از حد قرار دهد و در نتیجه احتمال سوختن آن وجود دارد. از سویی دیگر، وجود رسوب بیش از حد در سوخت باعث میشود احتمال تجمع رسوب روی سطح سوپاپها نیز وجود داشته باشد و در نتیجه عملکرد آنها تضعیف شود. مهم است آشنایی با بهترین زمان بنزین زدن در این زمینه اهمیت دارد.
نشتی یا کیفیت پایین روغن موتور
روغن موتور در روانکاری قطعات پیشرانه مانند سوپاپ نقش تعیین کننده دارد. ضمن اینکه روغن موتور در جلوگیری از افزایش دمای این قطعات ناشی از اصطکاک بیش از نیز نقش ایفا میکند. کیفیت پایین روغن موتور باعث اختلال در این وظیفه میشود و در نتیجه میتواند علت سوپاپ زدن ماشین باشد. از سویی دیگر، باید نسبت به روغن کم کردن ماشین نیز حساس باشید که میتواند مانع از رسیدن روغن به میزان کافی برای روانکاری قطعات پیشرانه شود.
خراب شدن فنر سوپاپ
در ساختمان سوپاپ موتور نوعی فنر تعبیه میشود که با استفاده از آن سوپاپ پس از باز شدن به حالت اولیه خود باز میگردد. این امکان وجود دارد که در اثر وارد شدن ضربه، فنر سوپاپ دچار مشکل شود. در این حالت، فرآیند باز و بسته شدن سوپاپها با مشکل روبهرو میشود و در نتیجه ممکن است شاهد سوپاپ زدن ماشین باشید.
بهم خوردن تایمینگ احتراق موتور
تسمه تایم وظیفه هماهنگ کردن چرخش میل لنگ و میل بادامک در خودرو را بر عهده دارد. در واقع عملکرد صحیح تسمه تایم برای شکلگیری احتراق کامل در موتور ضروری است. در غیر این صورت نظم و هماهنگی بین باز و بسته شدن سوپاپهای ورودی هوا و خروجی دود بر هم میخورد.
یکی از مشکلاتی که با پاره شدن تسمه تایم رخ میدهد، برخورد شدید بین سوپاپ و پیستون در محفظه احتراق است. در این حالت احتمال خم شدن یا شکستن سوپاپها و همچنین آسیب رسیدن به پیستون زیاد است. ناگفته نماند که در دور موتور بالا، حتی ممکن است بدنه سیلندر هم آسیب ببیند. اتفاقی که میتواند منجر به خسارتهای بسیار سنگینی شود.
فرسایش سوپاپ
فرسایش قطعات پیشرانه یکی از اتفاقات رایج در خودروهایی است که عمر مفید آنها سپری شده است. معمولا با گذشت 10 سال از زمان تولید خودرو، نشانههای فرسایش قطعات یکی پس از دیگری ظاهر میشوند. فرسایش سوپاپ نیز یکی از نشانهها است که باعث تغییر شکل این قطعه و آسیب دیدن آن میشود.
علائم سوپاپ زدن ماشین
پس از آشنایی با دلیل سوپاپ زدن ماشین، باید به نشانههای این اتفاق نیز بپردازیم. سوپاپ زدن ماشین معمولا باعث از کار افتادن موتور نمیشود؛ چراکه خیلی بعید است همه سوپاپهای موتور به صورت همزمان دچار مشکل شوند. بنابراین امکان رانندگی در شرایط سوپاپ زدن ماشین وجود دارد. مهمترین علائم سوپاپ زدن ماشین را میتوان به صورت زیر برشمرد:
- صدای سوپاپ زدن ماشین (تق تق از ناحیه سرسیلندر به خصوص در دور آرام موتور)
- افت قدرت موتور و شتاب خودرو
- افزایش مصرف سوخت
- خروج دود غلیظ از اگزوز
- سخت استارت خوردن ماشین
- لرزش ماشین در حالت درجا
راهکارهای جلوگیری از سوپاپ زدن ماشین
آشنایی با علت سوپاپ زدن ماشین کمک میکند تا راهکارهای جلوگیری از بروز این اتفاق را نیز بشناسید. مواردی که در ادامه ذکر میکنیم در جلوگیری از سوپاپ زدن ماشین اهمیت دارند:
- پرهیز از رانندگی طولانی مدت با دور موتور بالا
- استفاده از روغن موتور باکیفیت و تعویض به موقع آن
- پرهیز از دنده معکوس اشتباه (مثلا از دنده 4 به 2 به صورت ناگهانی)
- استفاده از سوخت باکیفیت
- تعویض به موقع تسمه تایم ماشین
- اطمینان از سلامت سیستم خنک کننده خودرو
- بازدیدهای دورهای ماشین
هزینه تعمیر سوپاپ زدن ماشین
اگر دلیل سوپاپ زدن ماشین، تنظیم نبودن فیلر سوپاپ باشد، معمولا با انجام فیلرگیری این مشکل برطرف میشود؛ اما در صورت کج شدن یا سوختن سوپاپها هیچ راهی به جز تعویض آنها وجود ندارد. برای این منظور باید ابتدا سرسیلندر موتور باز شود. سپس سوپاپهای آسیب دیده جدا میشوند. اگر گاید (میل سوپاپ) و سیت (نشیمنگاه) سوپاپ نیز آسیب دیده باشد، باید هزینه جداگانه برای تعمیر آنها در تراشکاری بپردازید. سپس سوپاپهای جدید بههمراه واشر سرسیلندر نو روی سرسیلندر نصب میشود. در ادامه عملیات آببندی سرسیلندر انجام میشود. پس از نصب سرسیلندر در جای خود، نوبت به تایم گیری موتور میرسد تا از عملکرد بهینه قطعات اطمینان حاصل شود.
همانطور که مشاهده میکنید، رفع مشکل سوپاپ زدن ماشین فرآیندی پیچیده و زمانبر است. در زمستان 1404، کیت سوپاپ ماشین بسته به تعداد (8 یا 16) و نوع خودرو بین 1.5 تا 20 میلیون تومان قیمت دارد. در حال حاضر، هزینه تعمیر سوپاپ زدن ماشین برای خودروهای داخلی بسته به میزان تعمیرات چیزی در حدود 5 تا 12 میلیون تومان برآورد میشود. بنابراین توصیه میکنیم حواستان به راه های جلوگیری از سوپاپ زدن ماشین باشد.
کلام پایانی
در این مطلب با 8 علت سوپاپ زدن ماشین شامل کالیبره نبودن فیلر سوپاپ، دمای بیش از حد موتور، واشر زدن ماشین، کیفیت پایین سوخت، نشتی یا کیفیت پایین روغن موتور، خراب شدن فنر سوپاپ، بهم خوردن تایمینگ احتراق موتور و فرسایش سوپاپ آشنا شدیم. باتوجهبه هزینه قابل توجه تعمیر سوپاپ زدن ماشین، پیشنهاد میکنیم راهکارهای جلوگیری از این اتفاق را که در طول مطلب اشاره کردیم، مورد توجه قرار دهید. تجربهها و سوالات خود در زمینه سوپاپ زدن ماشین را با ما در میان بگذارید.
