“همین که کولر میگیرم آمپر میره بالا و مجبورم خاموشش کنم.” این یکی از پرتکرارترین جملاتی است که صاحبان خودروها هنگام مراجعه به تعمیرگاه برای حل مشکل سیستم تهویه ماشین خود مطرح می‌کنند. اتفاقی که نه‌تنها آسایش و راحتی سرنشینان خودرو را بهم می‌زند؛ بلکه نگرانی راننده برای واشر زدن ماشین و بروز مشکلات جدی‌تر برای موتور را به‌دنبال دارد. در این مطلب به زبان ساده بررسی می‌کنیم که وقتی کولر روشن میکنی امپر ماشین میره بالا علت چیست و در صورت مواجهه با این مشکل، دقیقا چه اقداماتی باید انجام دهید.
تأثیر روشن کردن کولر روی آمپر در حالت عادی چیست؟
قبل از هر چیز باید بررسی کنیم در حالت عادی وقتی کولر خودرو روشن می‌شود، چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ نیروی محرکه کمپرسور کولر مستقیما توسط تسمه از میل‌لنگ موتور گرفته می‌شود. علاوه بر این، سیستم تهویه مطبوع دارای یک رادیاتور اختصاصی به نام است که دقیقا جلوی رادیاتور اصلی آب موتور نصب می‌شود.
در لحظه‌ای که سیستم تهویه مطبوع خودرو را روشن می‌کنید، کلاچ کمپرسور درگیر می‌شود و بار فیزیکی ناگهانی به موتور وارد می‌کند. همزمان کندانسور کولر برای خنک کردن گاز مبرد، حرارت بسیار زیادی آزاد می‌کند. به‌همین دلیل، فن رادیاتور باید بلافاصله وارد مدار شوند تا حرارت را به محیط دفع کنند.
در شرایط عادی و استاندارد، عقربه آمپر آب ممکن است در چند ثانیه اول یک تکان جزئی بخورد یا به اندازه چند میلی‌متر بالا بیاید، اما کامپیوتر خودرو با بالا بردن دور آرام و فعال کردن فن دور تند، به سرعت دما را مهار می‌کند. بنابراین، در کوتاه‌مدت تنها شاهد نوسان ناچیز آمپر هستیم.
در شرایط عادی، حتی اگر ساعت‌ها در ترافیک یا سربالایی با کولر روشن رانندگی کنید، آمپر آب خودرو باید در محدوده نرمال (معمولا کمی پایین‌تر یا روی خط وسط، بسته به نوع خودرو) ثابت بماند؛ چراکه سیستم خنک‌کننده موتور برای دفع همزمان گرمای موتور و گرمای کندانسور طراحی شده است.
اگر مشاهده کردید که با گذشت زمان آمپر مدام بالا می‌رود و به محدوده خط قرمز نزدیک می‌شود، قطعا یک اختلال فنی وجود دارد؛ این وضعیت عادی نیست و باید سریعا به دنبال این باشید که چرا با کولر آمپر ماشین میره بالا؟ همچنین توصیه می‌کنیم علت بالا رفتن آمپر آب را هم بدانید.
چرا وقتی کولر روشن میکنم آمپر میره بالا؟
وقتی بار اضافی کمپرسور به موتور اضافه می‌شود و کندانسور کولر باد داغ را به سمت رادیاتور آب پرتاب می‌کند، اگر یکی از اجزای مدار خنک‌کاری یا برق خودرو ضعیف باشد، دمای موتور بالا می‌رود. به طور خلاصه، مهم‌ترین دلایل بالا رفتن آمپر پس از روشن کردن کولر خودرو عبارتند از:
- خرابی یا ضعیف شدن دور تند فن رادیاتور
- کثیفی، گرفتگی یا دفرمگی پره‌های کندانسور و رادیاتور
- نیم‌سوز شدن، فرسودگی یا ضعف واترپمپ
- گیر کردن یا نیمه باز ماندن ترموستات
- کمبود مایع خنک‌کننده، هواگرفتگی مدار یا استفاده از آب نامناسب
- افت ولتاژ و ضعف در سیستم برق و اتصال بدنه
- خرابی یا قفل بودن کمپرسور کولر
در ادامه هر یک از این موارد را به تفکیک بررسی می‌کنیم.
خرابی یا ضعیف شدن دور تند فن‌های خنک‌کننده
اصلی‌ترین دلیل زمانی که راننده‌ای می‌گوید “کولر روشن میکنم آمپر بالا میره”، فن رادیاتور است. وقتی کولر روشن می‌شود، فن‌ها باید فورا روی دور تند کار کنند تا هم گاز کولر خنک شود و هم رادیاتور سیستم خنک کننده تبادل حرارتی داشته باشد. اگر رله دور تند فن بسوزد، مقاومت فن خراب باشد یا موتور فن نیم‌سوز شده باشد، فن توانایی خنک‌کاری ندارد و آمپر به سرعت بالا می‌رود.
کثیفی و گرفتگی پره‌های کندانسور و رادیاتور
رادیاتور در معرض مستقیم تماس با گرد و غبار، پرز، حشرات و سنگ‌ریزه‌های جاده قرار دارد. با گذشت زمان، شیارهای میان رادیاتور کولر و رادیاتور آب مسدود می‌شوند. وقتی هوا نتواند از بین پره‌ها عبور کند، حرارت دفع نمی‌شود و هوای داغ ناشی از کندانسور مستقیما به رادیاتور موتور منتقل شده و باعث جوش آوردن خودرو می‌شود.
پیشنهاد می‌کنیم با علت کم شدن آب رادیاتور خودرو هم آشنا شوید.
عملکرد ضعیف واترپمپ
واترپمپ وظیفه به گردش درآوردن مایع خنک‌کننده را دارد. اگر پره‌های واترپمپ به دلیل زنگ‌زدگی پوسیده باشند یا تسمه آن شل باشد، در دور آرام جریان عبوری آب کافی نخواهد بود. وقتی کولر روشن است، موتور حرارت بیشتری تولید می‌کند و واترپمپ ضعیف توان به گردش درآوردن این حجم از گرمای اضافی را ندارد. در نتیجه آمپر بالا می‌رود.
خرابی و باز نشدن کامل ترموستات
ترموستات شیری است که مسیر آب به رادیاتور را بر اساس دما باز و بسته می‌کند. اگر ترموستات نیمه‌باز بماند یا دیر عمل کند، در حالت عادی بدون کولر ممکن است مشکلی احساس نشود؛ اما به محض روشن شدن کولر و افزایش دمای موتور، جریان آب ورودی به رادیاتور محدود شده و آمپر بالا می‌رود.
هوا گرفتن سیستم یا نامناسب بودن مایع خنک‌کننده
نبود ضدیخ باکیفیت و استفاده از آب لوله‌کشی معمولی، نقطه جوش مایع خنک کننده را پایین می‌آورد و باعث رسوب‌گذاری می‌شود. همچنین وجود هوا در مدار خنک‌کاری، انتقال حرارت را مختل می‌کند. هوای محبوس در پشت ترموستات یا پوسته موتور، اجازه خنک‌کاری مؤثر را نمی‌دهد و در نتیجه با روشن شدن کولر، آمپر سریع‌تر بالا می‌رود.
ضعف سیستم برق خودرو و اتصال بدنه
گاهی اوقات بالا رفتن آمپر ارتباطی با نقص مکانیکی خودرو ندارد. با روشن شدن کولر، برق زیادی توسط فن‌ها و بوبین کمپرسور مصرف می‌شود. اگر اتصال بدنه (سیم‌های ارت موتور و گیربکس به بدنه) ضعیف یا زنگ‌زده باشد، افت ولتاژ رخ داده و پشت آمپر، دمای آب را به غلط بالا نشان می‌دهد؛ در حالی که آب موتور عملا به نقطه جوش نرسیده است.
درگیری و فرسودگی داخلی کمپرسور کولر
کمپرسور کولر قطعه‌ای مکانیکی با پیستون‌ها و قطعات متحرک داخلی است. اگر روغن کمپرسور تخلیه شده باشد یا قطعات داخلی آن گریپاژ کرده باشند، کمپرسور به سختی می‌چرخد. این فشار مضاعف و غیرعادی روی میل‌لنگ، دمای موتور را به شدت بالا می‌برد.
آیا نوع سیستم تهویه خودرو روی این مشکل تأثیر دارد؟
از نظر مکانیکی، سازوکار تولید سرما در هر سه سیستم تهویه دستی، دیجیتال و اتوماتیک یکسان است: همگی دارای کمپرسور، کندانسور، گاز مبرد و رادیاتور هستند. بنابراین دلیل بالا رفتن آمپر ماشین بعد از کولر در ریشه مکانیکی ربطی به دستی یا اتوماتیک بودن پنل داخل کابین ندارد.
اما در خودروهای مجهز به سیستم تهویه دیجیتال و اتوماتیک پیشرفته، ECU هماهنگی دقیق‌تری با کمپرسور دارد. در این سیستم‌ها سنسورهای متعددی وجود دارد؛ به عنوان مثال، اگر کامپیوتر خودرو حس کند دمای آب به مرز خطر (مثلا ۱۰۵ یا ۱۱۰ درجه سانتی‌گراد) رسیده، به صورت خودکار کلاچ کمپرسور کولر را قطع می‌کند تا موتور خنک شود.
در مقابل، در خودروهای با کولر دستی (نظیر پراید، پژو ۴۰۵ یا تیبا)، کنترل قطع و وصل کولر توسط راننده انجام می‌شود. اگر آمپر بالا برود، سیستم به صورت هوشمند کمپرسور را قطع نمی‌کند و اگر راننده حواسش به آمپر نباشد، خطر واشر زدن بسیار بالاتر خواهد بود.
کولر روشن میکنم آمپر بالا میره، چه کار باید انجام دهم؟
اگر در حال رانندگی هستید و پس از روشن کردن کولر متوجه شدید که عقربه آمپر از حد استاندارد بالاتر رفته است، بلافاصله کولر ماشین را خاموش کنید. در قدم بعدی بهتر است بخاری ماشین را روشن کنید. شاید در گرمای تابستان ناخوشایند باشد، اما رادیاتور بخاری مثل یک رادیاتور کمکی عمل کرده و گرمای هسته موتور را به سرعت جذب و دفع می‌کند.
سپس خودرو را در جای امن نگه دارید و کاپوت را بالا بزنید. موتور را خاموش نکنید، زیرا گردش آب متوقف شده و پیستون‌ها آسیب می‌بینند؛ اجازه دهید موتور در حالت درجا با دور آرام کار کند تا فن‌ها حرارت را خارج کنند. به هیچ وجه درب رادیاتور یا مخزن انبساط را باز نکنید. همزمان مطمئن شوید که فن‌ها در دور تندر کار می‌کنند.
راه حل جلوگیری از بالا رفتن آمپر با روشن کردن کولر چیست؟
اگر به‌تازگی خرید و فروش خودرو انجام داده‌اید یا تجربه کمی دارید، باید بگوییم که برای جلوگیری از بالا رفتن آمپر با روشن کردن کولر خودرو، پیشنهاد می‌کنیم هر سال قبل از آغاز فصل گرما، اقدامات زیر را انجام دهید:
- شستشوی کندانسور و رادیاتور
در ابتدای فصل گرما، با فشار ملایم آب کارواش (به گونه‌ای که پره‌های آلومینیومی خم نشوند)، فاصله بین کندانسور و رادیاتور را از گرد و غبار و هرگونه آلودگی دیگر تمیز کنید.
- بررسی و تقویت اتصال بدنه
وضعیت سیم ارت موتور را بررسی کنید. در صورت نیاز، اضافه کردن یک کابل اتصال بدنه مسی و ضخیم از قطب منفی باتری به پوسته موتور و شاسی، افت ولتاژ را از بین برده و عملکرد فن‌ها را بهبود می‌بخشد.
- تست سلامت سیم‌کشی، رله‌ها و فیوزهای فن
سیم‌کشی ذوب‌شده، رله‌های بی‌کیفیت، فیوزهای سوخته و سوکت‌های سولفاته مانع رسیدن برق کافی به فن در دور تند می‌شوند. به‌همین دلیل، بهتر است سالانه یکبار این قطعات را تست کنید.
- تعویض منظم مایع خنک‌کننده
تعویض به موقع مایع خنک کننده نیز ضروری است. همچین حفظ نسبت ۵۰/۵۰ ضدیخ استاندارد و آب مقطر خالص، علاوه بر بالا بردن نقطه جوش، از پوسیدگی واترپمپ و انسداد مجاری رادیاتور جلوگیری می‌کند.
- سرویس سالانه کولر
اگر از کولر ماشین در تابستان زیاد استفاده می‌کنید، سالانه حداقل یکبار آن را سرویس کنید. شارژ بیش از حد گاز کولر می‌تواند بار روی کمپرسور را افزایش دهد. فشار گاز باید بر اساس گرم استاندارد کارخانه تنظیم شود.
کلام پایانی
بالا رفتن دمای آب موتور با روشن شدن سیستم تهویه مطبوع، هشداری واضح از سوی خودرو است. پاسخ خلاصه به این پرسش که وقتی کولر روشن میکنی امپر ماشین میره بالا علت چیست، این است که توانایی سیستم خنک‌کاری موتور در دفع گرمای اضافی ناشی از کارکرد کمپرسور و کندانسور افت پیدا کرده است.
این مشکل در اغلب موارد ناشی از کار نکردن فن دور تند، گرفتگی رادیاتور یا افت ولتاژ اتصال بدنه است که رفع این مشکلات چندان پرزحمت و هزینه‌بر نیست. اما در صورتی که نادیده گرفته شود، می‌تواند منجر به سوختن واشر سرسیلندر و خسارات مالی سنگین گردد. با یک سرویس ساده پیش از شروع فصل تابستان، می‌توانید با خیالی آسوده از سیستم تهویه ماشین استفاده کنید. یادتان باشد اگر قصد خرید خودروی جدیدی دارید، حتما قبل از هر کاری از کارشناسی فنی خودرو کمک بگیرید تا بتوانید با خیال راحت معامله خودرو را انجام دهید.
