در میان تعداد زیادی از قطعات موتور تیبا، تسمه تایم نقشی حیاتی در تنظیم زمان‌بندی باز و بسته شدن سوپاپ‌ها نسبت به حرکت پیستون‌ها ایفا می‌کند. باید توجه داشته باشید که تسمه تایم یک قطعه مصرفی است و طول عمر محدودی دارد. پاره شدن تسمه تایم در اثر پایان عمر مفید می‌تواند خسارات فنی و مالی سنگینی به همراه داشته باشد؛ از کج شدن سوپاپ‌ها و آسیب جدی به پیستون‌ها و سرسیلندر گرفته تا قفل شدن ناگهانی موتور در حین رانندگی که خطرات جبران‌ناپذیری در سرعت‌های بالا ایجاد می‌کند. به همین دلیل، آگاهی دقیق از زمان تعویض تسمه تایم تیبا ضرورتی حیاتی برای هر مالک این خودرو به شمار می‌رود. موضوعی که در ادامه مطلب حاضر به آن می‌پردازیم.
بهترین زمان تعویض تسمه تایم تیبا
برای تعیین بهترین زمان تعویض تسمه تایم تیبا، در وهله اول باید به دفترچه راهنمای سایپا رجوع کرد؛ اما در کنار آن، در نظر گرفتن شرایط رانندگی، شرایط جوی و کیفیت قطعات یدکی موجود در بازار اهمیت دوچندانی دارد.
طبق دفترچه راهنمای تیبا، توصیه رسمی کارخانه این است که تسمه تایم هر ۱۲ ماه یک‌بار توسط مکانیک ماهر بازدید و بررسی شود و در نهایت پس از گذشت ۷۲ ماه (۶ سال) از زمان نصب، تعویض گردد. با این حال، تجربیات عملی تعمیرکاران خودرو نشان می‌دهد که نگه‌داشتن تسمه تایم تا ۷۲ ماه در شرایط آب‌وهوایی ایران (به‌ویژه ترافیک‌های سنگین شهری، تابستان‌های بسیار گرم و گرد و غبار) ریسک بالایی به همراه دارد.
به همین علت، توصیه کارشناسان این است که تسمه تایم تیبا حداکثر هر ۶۰ ماه یک‌بار (معادل ۵ سال) تعویض شود. توصیه می‌کنیم این معیار را حتی در خصوص زمان تعویض تسمه تایم تیبا صفر نیز رعایت کنید. بافت پلاستیکی و لاستیکی تسمه تایم حتی در صورت کم‌کارکرد بودن خودرو، به مرور زمان و در اثر مجاورت با گرما و تغییرات دمایی خاصیت کشسانی و استحکام اولیه خود را از دست داده و دچار خشکی و پوسیدگی می‌شود. در نتیجه، برای تضمین سلامت پیشرانه خودرو، تعویض آن در بازه زمانی ۵ ساله، منطقی‌ترین و ایمن‌ترین رویکرد خواهد بود.
تسمه تایم تیبا چند کیلومتر تعویض شود؟
اگر راننده تاکسی هستید یا به هر دلیل، در طول سال خیلی بیشتر از حالت عادی از خودرو استفاده می‌کنید، باید معیار تعویض تسمه تایم تیبا را بر حسب مسافت طی شده با خودرو در نظر بگیرید. یکی از پرتکرارترین سؤالات رانندگان این است که زمان تعویض تسمه تایم تیبا چند کیلومتر است؟
براساس دفترچه راهنمای تیبا، توصیه سایپا این است که وضعیت سلامت و کشش تسمه تایم در هر ۱۰ هزار کیلومتر پیمایش مورد بازبینی چشمی قرار گیرد و در نهایت پس از کارکرد ۶۰ هزار کیلومتر، تعویض کامل انجام شود.
علائم زمان تعویض تسمه تایم تیبا
گاهی تسمه تایم پیش از رسیدن به موعد کیلومتری یا زمانی، دچار استهلاک شدید یا فرسودگی زودرس می‌شود. در چنین شرایطی، نشانه‌های فیزیکی و رفتاری مختلفی در خودرو پدیدار می‌گردد که نشان‌دهنده فرا رسیدن زمان تعویض تسمه تایم تیبا است:
- افت توان موتور و شتاب‌گیری ضعیف خودرو
- افزایش غیرعادی دود خروجی از اگزوز
- صدای غیرعادی شبیه به جیرجیر یا ساییدگی از محفظه تایمینگ
- بد کار کردن و لرزش محسوس پیشرانه در حالت درجا
- استارت ناقص و تأخیر در روشن شدن خودرو
- شل شدن یا تغییر کشش استاندارد تسمه
- فرسودگی، ساییدگی و مشاهده ترک‌خوردگی روی بافت لاستیکی
در ادامه هر یک از موارد فوق را به صورت مختصر توضیح می‌دهیم.
افت توان موتور و شتاب‌گیری ضعیف خودرو
اگر در حین شتاب‌گیری و فشردن پدال گاز احساس کردید خودرو کشش سابق را ندارد و دور موتور به‌سختی بالا می‌رود، ممکن است تسمه تایم به دلیل ساییدگی دندانه‌ها جابه‌جا شده باشد و احتراق در سیلندرها در لحظه ایده‌آل رخ ندهد. البته این مشکل می‌تواند علت‌های دیگری نیز داشته باشد. به‌همین دلیل، باید سایر نشانه‌ها را نیز در نظر بگیرید.
افزایش غیرعادی دود خروجی از اگزوز
ناهماهنگی در زمان‌بندی باز و بسته شدن سوپاپ‌های دود و هوا به دلیل فرسایش تسمه، فرآیند احتراق سوخت را ناقص می‌کند. نتیجه این نقص، تولید دود غلیظ یا بوی خام‌سوزی شدید در خروجی اگزوز خواهد بود. این مشکل نیز می‌تواند به‌دلیل ایرادات فنی دیگر رخ دهد. بنابراین نباید به تنهایی مبنای تشخیص قرار بگیرد.
صدای غیرعادی شبیه به جیرجیر یا ساییدگی
شنیده شدن صدای جیرجیر ممتد، زوزه کشیدن یا ضربه‌های ریز از بخش جلوی موتور (سمت شاگرد) معمولا نشان‌دهنده تراز نبودن تسمه، خشکی بافت آن یا خرابی بلبرینگ تسمه سفت‌کن است.
بد کار کردن و لرزش محسوس پیشرانه در حالت درجا
زمانی که تسمه حتی یک دندانه رد کند (اصطلاحا تایم رد کردن)، توازن پیستون‌ها و سوپاپ‌ها بر هم می‌خورد. این اتفاق باعث ریپ زدن خودرو و لرزش شدید کابین در حالت خلاص (درجا) می‌شود.
اگر می‌خواهید عمر ماشینتان بیشتر شود، حتما نکات نگهداری از ماشین را رعایت کنید.
استارت ناقص و تأخیر در روشن شدن خودرو
گاهی اوقات موتور هنگام استارت زدن دیر روشن می‌شود. تنظیم نبودن زمان‌بندی باز شدن سوپاپ‌ها می‌تواند مانع از تراکم مناسب ترکیب سوخت و هوا درون محفظه احتراق شود. در نتیجه ماشین دیرتر روشن می‌شود.
شل شدن یا تغییر کشش استاندارد تسمه
اگر دو یا چند مورد از نشانه‌های فوق را مشاهده کردید، برای بررسی دقیق‌تر نیاز به بازرسی چشمی تسمه تایم خواهید داشت. با گذشت زمان ، تسمه تایم ممکن است کش بیاید و خاصیت کشسانی اولیه خود را از دست بدهد. شل شدن تسمه باعث جابه‌جایی دندانه‌ها و به هم خوردن زمان‌بندی دقیق سوپاپ‌ها و میل‌لنگ خواهد شد.
فرسودگی، ساییدگی و مشاهده ترک‌خوردگی روی بافت لاستیکی
با باز کردن قاب محافظ تسمه تایم، وضعیت ظاهری آن به وضوح مشخص می‌شود. اگر خطوط عمقی، لب‌پریدگی دندانه‌ها یا نخ‌نما شدن لبه‌های تسمه را مشاهده کردید، این واضح‌ترین علامت رسیدن زمان تعویض تسمه تایم تیبا است.
تأثیر کیفیت روی عمر تسمه تایم تیبا
کیفیت ساخت تسمه تایم نقشی مستقیم و تعیین‌کننده در تضمین ایمنی موتور و کارکرد پایدار آن دارد. استفاده از تسمه‌های غیراستاندارد، تقلبی یا متفرقه‌ای که بدون تست‌های کنترل کیفی ساخته شده‌اند، می‌تواند طول عمر مفید قطعه را به کمتر از ۲۰ تا ۳۰ هزار کیلومتر کاهش دهد و بدون هیچ هشدار قبلی پاره شود. مواد پلیمری باکیفیت و نخ‌های تقویت‌کننده استاندارد در تسمه‌های معتبر، در برابر حرارت بالا، فشار گشتاور و اصطکاک مقاومت عالی نشان می‌دهند.
در حال حاضر (مهر ۱۴۰۵)، قیمت تسمه تایم‌های مناسب تیبا در بازار لوازم یدکی رقمی مابین ۱ تا ۲ میلیون تومان است. تفاوت قیمت‌ها بیشتر ناشی از تنوع برندهای موجود در بازار است. خرید قطعه اصل از برندهای شناخته‌شده ایرانی یا خارجی را در زمان تعویض تسمه تایم تیبا جدی بگیرید.
آیا نیاز به تعویض یا بازرسی قطعه‌ای همزمان با تسمه تایم تیبا وجود دارد؟
در فرآیند تایمینگ خودرو، تسمه تنها قطعه متحرک درگیر نیست و کارکرد هماهنگ این سیستم به سلامت چندین قطعه جانبی وابسته است. باز کردن قاب تایم، بهترین فرصت برای بازرسی و تعویض قطعات زیر به شمار می‌رود:
- بلبرینگ و هرزگرد تسمه سفت‌کن
تسمه سفت‌کن وظیفه تنظیم فشار و کشش لازم روی تسمه تایم را دارد. بلبرینگ این قطعه به مرور زمان دچار لقی یا خشکی گریس می‌شود. خرابی یا قفل شدن هرزگرد، تسمه نو را ظرف چند ثانیه می‌ساید و پاره می‌کند. بنابراین توصیه می‌شود کیت کامل تایم (تسمه به همراه بلبرینگ سفت‌کن) تعویض شود.
- واتر پمپ
واتر پمپ در پیشرانه تیبا در کنار مجموعه تایمینگ فعالیت می‌کند. در صورت نشتی آب یا خرابی بلبرینگ، علاوه بر خطر جوش آوردن خودرو، ریختن ضدیخ روی تسمه تایم بافت پلاستیکی آن را از بین می‌برد. بررسی سلامت پره‌ها و عدم نشتی کاسه نمد واتر پمپ در این مرحله ضروری است.
- کاسه نمدهای میل‌لنگ و میل‌سوپاپ
هرگونه روغن‌ریزی از ناحیه کاسه نمدها باعث چرب شدن تسمه تایم خواهد شد. تماس مستقیم روغن موتور با تسمه، ساختار پلاستیکی آن را به سرعت متورم، شل و مستعد پاره شدن می‌کند. در صورت مشاهده کم‌ترین نم روغن، کاسه نمدها باید فورا تعویض شوند.
- تسمه دینام
از آنجا که برای تعویض تسمه تایم، تسمه دینام نیز باز می‌شود، بررسی و در صورت نیاز تعویض آن در همین زمان هزینه اجرت مجدد را حذف می‌کند.
کلام پایانی
بی‌توجهی به زمان‌بندی سرویس قطعات مصرفی موتور خودرو می‌تواند عواقب فنی و مالی بسیار سنگینی برای راننده ایجاد کند. بهترین زمان تعویض تسمه تایم تیبا بر حسب کارکرد خودرو، هر ۶۰ هزار کیلومتر (با بازرسی‌های دوره‌ای هر ۱۰ هزار کیلومتر) و بر حسب معیار زمانی، حداکثر هر ۶۰ ماه یک‌بار (۵ سال) است؛ حتی اگر کارکرد خودرو به ۶۰ هزار کیلومتر نرسیده باشد. حتما به علائم هشداری نظیر صداهای نامتعارف، لرزش موتور و بازدیدهای چشمی تسمه تایم دقت ویژه داشته باشید. فراموش نکنید که برای خرید و فروش خودرو، حتما قبل از هر اقدامی از کارشناسی فنی خودرو کمک بگیرید تا از سلامتی خودروی انتخابی خود مطمئن شوید.
