هماهنگی بین اجزای موتور بهمنظور دستیابی به زمانبندی دقیق پیشرانه ماشین اهمیت بالایی در فعالیت پایدار و حفظ راندمان موتو دارد. زنجیر تایم مهمترین قطعهای است که در ایجاد هماهنگی بین قطعات مختلف پیشرانه در برخی از خودروها نقش ایفا میکند. بسیاری از رانندگان نام این قطعه را شنیدهاند اما دقیقا نمیدانند زنجیر تایم چیست و چه نقشی در عملکرد موتور دارد. در این مظلب، ضمن معرفی وظیفه زنجیر تایم به این پرسشها پاسخ میدهیم که زنجیر تایم چگونه کار میکند و چه مزایا و معایبی دارد؟ همچنین اگر کنجکاو هستید در بازار ایران چه خودروهایی زنجیر تایم دارند، تا پایان مطلب حاضر را دنبال کنید.
زنحیر تایم چیست؟
زنجیر تایم قطعهای فلزی که داخل موتور خودرو قرار دارد و از نظر ظاهری، شبیه به زنجیر دوچرخه است. وظیفه زنجیر تایم هماهنگ کردن حرکت میللنگ (Crankshaft) و میلسوپاپ (Camshaft) در زمان روشن بودن موتور است.
در موتور احتراق داخلی، پیستونها در سیلندر بالا و پایین میروند و همزمان سوپاپها باید در زمان دقیق باز و بسته شوند. اگر این زمانبندی حتی کمی بههم بخورد، موتور بهدرستی کار نمیکند و حتی ممکن است آسیب جدی ببیند. اینجاست که نقش زنجیر تایم مشخص میشود.
بهطور خلاصه اگر بخواهیم سادهتر توضیح دهیم که زنجیر تایم چیست، باید بگوییم قطعهای مکانیکی است که با اتصال میللنگ به میلسوپاپ، زمانبندی دقیق عملکرد سوپاپها و پیستونها را تنظیم میکند. برخلاف تسمه تایم که از جنس لاستیک تقویتشده است، زنجیر تایم جنس فلزی دارد و درون موتور و در تماس با روغن موتور کار میکند.
نحوه عملکرد زنجیر تایم ماشین
کاربرد زنجیر تایم خودرو ایجاد هماهنگی بین عملکرد قطعات مختلف موتور است. در موتور خودرو چند فرآیند اصلی اتفاق میافتد:
- ورود هوا و سوخت به سیلندر
- فشرده شدن مخلوط سوخت و هوا
- احتراق و تولید نیرو
- خروج گازهای حاصل از احتراق
تمام این مراحل باید با زمانبندی دقیق انجام شوند. میللنگ با حرکت پیستونها میچرخد و میلسوپاپ وظیفه باز و بسته کردن سوپاپها را دارد. زنجیر تایم این دو قطعه را به هم متصل میکند. هنگامی که میللنگ میچرخد، زنجیر تایم نیز حرکت میکند و باعث چرخش میلسوپاپ میشود. به این ترتیب سوپاپها دقیقاً در زمانی که پیستونها به موقعیت مناسب میرسند باز یا بسته میشوند.
قطعات دیگری نیز در عملکرد صحیح زنجیر تایم نقش دارند که در ادامه مشاهده میکنید:
- سفتکن زنجیر تایم (Chain Tensioner) که کشش مناسب زنجیر را حفظ میکند.
- ریلها یا گایدها (Guides) که مسیر حرکت زنجیر را ثابت نگه میدارند.
- چرخدندههای تایم که زنجیر روی آنها حرکت میکند.
مزایا و معایب زنجیر تایم ماشین چیست؟
زنجیر تایم بهعنوان جایگزین تسمه تایم در بسیاری از خودروها استفاده میشود. چند مزیت کلیدی برای زنجیر تایم ماشین میتوان ذکر کرد که موجب شده نسبت به تسمه تایم ترجیح داده شود:
- زنجیر تایم عمر مفید بیشتری نسبت به تسمه تایم دارد و نیاز به تعویض دورهای ندارد.
- بهدلیل جنس فلزی، مقاومت زنجیر تایم در برابر حرارت بسیار بالاست.
- احتمال پاره شدن زنجیر تایم هنگام فعالیت موتور بسیار پایین است.
در کنار مزایای فوق، باید توجه داشته باشید که این قطعه خالی از ایراد نیست. معمولا سروصدای زنجیر تایم در مقایسه با تسمه تایم بیشتر است. همچنین این قطعه وزن بالاتری دارد و باعث سنگین شدن پیشرانه ماشین میشود. قیمت زنجیر تایم و هزینه تعویض آن در مقایسه با تسمه تایم بهمراتب بالاتر است.
مقایسه زنجیر تایم و تسمه تایم
اگر به فکر خرید خودرو با زنجیر تایم هستید، باید بدانید که بهطور کلی در خودروهای قدیمیتر یا اقتصادی بیشتر از تسمه تایم استفاده میشود، در حالی که بسیاری از موتورهای مدرن از زنجیر تایم بهره میبرند. در جدول زیر به مقایسه ویژگیهای زنجیر تایم و تسمه تایم میپردازیم.
|
ویژگی |
زنجیر تایم |
تسمه تایم |
|
جنس |
فلزی |
لاستیک تقویت شده |
|
عمر مفید |
بدون نیاز به تعویض در بسیاری از خودروها |
3 تا 5 سال (60 تا 80 هزار کیلومتر) |
|
میزان سروصدا |
زیاد |
کم |
|
قیمت |
بالا |
پایین |
|
نیاز به روغنکاری |
دارد |
ندارد |
|
احتمال پارگی |
پایین |
زیاد |
رویهمرفته بسیاری از کارشناسان اعتقاد دارند موتورهای دارای زنجیر تایم در مقایسه با پیشرانههایی که تسمه تایم دارند، قابل اعتمادتر هستند. فراموش نکنید، وظیفه تسمه تایم و زنجیر تایم در خودرو بسیار مهم است و اگر آسیب بیینند، خسارت سنگین به قطعات موتور وارد میشود. بیشتر بودن عمر مفید زنجیر تایم باعث میشود نسبت به تسمه تایم امنیت بالاتری برای موتور خودرو رقم بزند.
کدام خودروها زنجیر تایم دارند؟
حالا که فهمیدیم زنجیر تایم چیست، شاید این سوال پیش بیاید که کدام خودروها از این سیستم استفاده میکنند. در بازار ایران نیز تعدادی از خودروها دارای زنجیر تایم هستند. اگر بهدنبال خودروهای ایرانی دارای زنجیر تایم هستید باید بدانید در حال حاضر، بسیاری از محصولات تولید داخل ایران خودرو و سایپا با تسمه تایم عرضه میشوند. در گذشته، ایران خودرو روی برخی از مدلهای پیکان، پژو روآ و آردی زنجیر تایم نصب میکرد. در برخی از تولیدات آریسان نیز زنجیر تایم استفاده میشود.
بنابراین باید به این سوال پاسخ دهیم که کدام ماشین چینی زنجیر تایم دارد؟ خوشبختانه، بسیاری از خودروسازان چینی از سالها قبل نسبت به جایگزین کردن تسمه تایم در محصولات خود اقدام کردهاند. در ادامه، لیست تعدادی از ماشین های دارای زنجیر تایم در بین خودروهای چینی حاضر در بازار ایران را مشاهده میکنید:
- خانواده بسترن (B30، B50 و B50F)
- خانواده لیفان (X60، 620 و 820)
- خانواده جک (J4، J5، J7، S3 و S5)
- خانواده برلیانس (H230، H320 و H330)
- خانواده هاوال (H2 و H6)
- خانواده چری (تیگو 5، تیگو 7، تیگو 8)
کلام پایانی
در این مطلب بررسی کردیم زنجیر تایم چیست و چرا یکی از قطعات مهم موتور خودرو محسوب میشود. این قطعه با هماهنگ کردن حرکت میللنگ و میلسوپاپ باعث میشود سوپاپها در زمان مناسب باز و بسته شوند و موتور عملکرد درستی داشته باشد. زنجیر تایم به دلیل دوام بالا، استحکام زیاد و مقاومت در برابر حرارت در بسیاری از خودروهای مدرن استفاده میشود. با این حال نگهداری مناسب از موتور و تعویض بهموقع روغن میتواند عمر این قطعه را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
