وقتی صجبت از هزینههای جاری صاحبان خودرو بهمیان میآید، ذهن بیشتر افراد به سمت هزینههایی مانند سوخت، بیمه شخص ثالث و بدنه یا تعمیر و نگهداری میرود. اما یکی از مهمترین هزینههای مالکیت خودرو که گاهی مورد غفلت قرار میگیرد، استهلاک ماشین است. استهلاک نشاندهنده کاهش تدریجی ارزش خودرو در گذر زمان است و حتی اگر خیلی از ماشین استفاده نکنید هم گریزی از آن نیست.
فرقی نمیکند که مصرفکننده هستید یا بهقصد سرمایهگذاری خودرو میخرید؛ آشنایی با مفهوم استهلاک خودرو و نحوه محاسبه آن کمک میکند تصویر دقیقتری از هزینه واقعی نگهداری ماشین داشته باشید. در این مقاله به صورت جامع بررسی میکنیم استهلاک ماشین چیست، چگونه محاسبه میشود و چه عواملی بر آن تأثیر میگذارند.
استهلاک ماشین یعنی چه؟
استهلاک ماشین مجموعه عواملی را در بر میگیرد که زمینهساز کاهش تدریجی قیمت خودرو در گذر زمان میشوند. هرچند استفاده از خودرو باعث افزایش سرعت استهلاک آن میشود؛ اما باید توجه داشته باشید حتی خودرویی که بدون استفاده در طولانی مدت در پارکینگ بماند نیز بدون استهلاک نیست.
رویهمرفته، استهلاک ماشین و کاهش ارزش آن به دلیل عوامل زیر اتفاق میافتد:
- افزایش کارکردن خودرو
- فرسایش قطعات ماشین
- عرضه خودروهای با مدل و فناوری جدید
تفاوت استهلاک خودرو با افت قیمت ماشین
بدون تردید، استهلاک ماشین باعث کاهش ارزش آن میشود؛ اما باید توجه داشته باشید که هر افت قیمت ماشین در بازار ارتباطی با استهلاک آن ندارد. گاهی اوقات عوامل دیگری مانند شرایط بازار (کاهش تقاضا) باعث کاهش قیمت خودرو میشود که ارتباطی با میزان استهلاک فیزیکی ماشین ندارد.
استهلاک خودرو به چند بخش تقسیم میشود؟
استهلاک ماشین از چهار منظر قابل بررسی است:
- استهلاک فنی ماشین
- استهلاک ظاهری خودرو
- استهلاک قطعات مصرفی ماشین
- استهلاک مالی خودرو
استهلاک فنی مربوط به قطعات مکانیکی خودرو مانند موتور، گیربکس، سیستم تعلیق، سیستم ترمز، سیستم سوخترسانی و … است. استهلاک ظاهری شامل مواردی مانند کیفیت رنگ بدنه، فرسودگی کابین و خط و خراش روی بدنه خودرو میشود. استهلاک قطعات مصرفی نیز مواردی مانند لاستیک، روغن موتور، باتری، لنت ترمز، فیلترها و … را در میگیرد. منظور از استهلاک مالی نیز افت ارزش خودرو ناشی از سپری شدن هر سال و عرضه خودروهای با مدل بالاتر است.
منظور از هزینه استهلاک ماشین چیست؟
تورم اقتصادی که سالهاست در ایران وجود دارد، موجب شده تا اهمیت هزینه استهلاک ماشین خیلی مورد توجه قرار نگیرد. بهعنوان مثال، فردی که یک خودروی کوییک دندهای را با قیمت حدود 140 میلیون تومان در سال 1400 خریداری کرده، بعد از گذشت 5 سال میتواند آن خودرو را بهشرط سلامت فنی و بدنه با قیمت بالاتر از 900 میلیون تومان در بازار بفروشد.
فراموش نکنید که این شرایط نباید توجه صاحبان خودرو را از هزینه استهلاک منحرف کند. هرچه میزان استهلاک خودرو افزایش یابد، احتمال خرابی قطعات و نیاز به تعمیرات نیز افزایش پیدا میکند. بنابراین اولین هزینه استهلاک ماشین، بالا رفتن هزینههای جاری نگهداری خودرو است. در کنار این موضوع، افزایش اسمی قیمت ماشین در گذر زمان، منجر به بالا رفتن قدرت خرید خودرو نمیشود. در مثال فوق، فردی که ماشین خود را با قیمت 900 میلیون تومان در بهار 1405 میفروشد، امکان خرید هیچ ماشین صفر دیگری را ندارد.
عوامل موثر بر میزان استهلاک ماشین
مجموعه عوامل زیر در میزان استهلاک ماشین نقش مستقیم ایفا میکنند:
- سن خودرو
- میزان کارکرد ماشین
- برند و مدل خودرو
- مشخصات فنی ماشین
- تصادفات رانندگی
- شرایط جغرافیایی و آبوهوایی
- سبک رانندگی
- کیفیت سوخت
- کیفیت قطعات مصرفی جایگزین
- سرویسهای دورهای ماشین
در ادامه پیرامون هر یک از موارد فوق بیشتر توضیح میدهیم.
سن خودرو
بدیهی است هرچه سن خودرو بیشتر میشود، میزان استهلاک آن افزایش مییابد. نکته مهم این است که سرعت کاهش ارزش خودرو ناشی از استهلاک در سالهای ابتدایی بیشتر است و معمولا بعد از گذشت 5 سال نخست، شیب افت ارزش آن تا حدی کمتر میشود.
میزان کارکرد ماشین
در عرف رایج بازار، کارکرد سالانه معادل 20 تا 22 هزار کیلومتر را برای خودروهای سواری متعارف در نظر میگیرند. اگر کارکرد سالانه خودرو بیشتر از این محدوده باشد، سرعت استهلاک آن نیز بالاتر است. در ادامه پیرامون نحوه محاسبه استهلاک بر حسب کیلومتر خودرو بیشتر توضیح میدهیم.
برند و مدل خودرو
اگر درباره خودروهای مختلف از اهل فن پرسوجو کنید، حتما نام ماشینهایی با استهلاک پایین را بهشما خواهند گفت. مثلا در خودروهای داخلی، تندر 90 بهعنوان یکی از کم استهلاکترین ماشینها شناخته میشود. بنابراین نوع خودرو و کمپانی سازنده در موضوع استهلاک خودرو نقش دارد.
مشخصات فنی ماشین
نحوه طراحی پیشرانه، کیفیت قطعات بهکار رفته در ساخت ماشین و استانداردهای مورد استفاده شرکتهای خودروساز نیز مستقیما در میزان استهلاک ماشین تأثیرگذار است.
تصادفات رانندگی
تصادفات رانندگی میزان استهلاک خودرو و کاهش ارزش آن را تشدید میکنند. بهطوریکه پیدا کردن مشتری برای خودروهایی که تصادف سنگین داشتهاند، خیلی سختتر است. ضمن اینکه معامله خودروهای تصادفی با قیمتهای بهمراتب پایینتر انجام میشود.
شرایط جغرافیایی و آبوهوایی
رطوبت بالا، گرمای شدید یا جادههای نامناسب میتواند سرعت فرسودگی خودرو را افزایش دهد. یکی از مشکلات صاحبان خودرو در شهرهای شمالی و جنوبی ایران، سرعت زیاد پوسیدگی بدنه و فرسایش قطعات خودرو بهدلیل رطوبت بالا است.
سبک رانندگی
سبک رانندگی رابطه مستقیم با میزان فشار وارد شده به خودرو دارد و در نتیجه روی استهلاک ماشین تأثیر میگذارد. رانندگی تهاجمی، ترمزهای ناگهانی و سرعت بالا فشار زیادی به قطعات خودرو وارد میکند.
کیفیت سوخت
اگر کیفیت بنزین مورد استفاده پایین باشد، این موضوع در بلند مدت عملکرد سیستم سوخترسانی و پیشرانه خودرو را بهشدت تضعیف میکند و باعث افزایش استهلاک ماشین میشود.
کیفیت قطعات مصرفی جایگزین
همانطور که میدانید تعدادی از قطعات خودرو، مصرفی هستند و باید بعد از مدت زمان یا کارکرد مشخص ماشین جایگزین شوند. کیفیت قطعات جایگزین مورد استفاده در میزان استهلاک خودرو نقش مستقیم دارد. از طرف دیگر، رعایت زمان تعویض لوازم مصرفی خودرو نیز در کاهش استهلاک آن بسیار موثر است.
سرویسهای دورهای ماشین
علاوه بر تعویض قطعات مصرفی، باید موضوع سرویس دورهای ماشین را جدی بگیرید. در دفترچه راهنمای خودرو، دوره زمانی مشخص برای سرویس هر یک از بخشهای ماشین ذکر میشود. پایبندی به سرویسهای دورهای ماشین شاید مقداری هزینه به شما تحمیل کند؛ اما هم شدت استهلاک ماشین را کاهش میدهد و هم جلوی بروز خسارتهای سنگین و پرهزینه را میگیرد.
فرمول محاسبه استهلاک ماشین
سادهترین روش محاسبه هزینه استهلاک ماشین استفاده از فرمول خطی مستقیم است. پیش فرضهای این روش محاسبه استهلاک ماشین عبارتاند از:
- یکسان بودن استهلاک سالانه خودرو
- کارکرد متعارف (سالانه 20 تا 22 هزار کیلومتر)
- بدون تصادف
- بدون رنگ شدگی و تعویض قطعات غیرمصرفی
فرمول محاسبه استهلاک ماشین بهروش خطی مستقیم بهصورت زیر است:
هزینه استهلاک سالانه خودرو = عمر خودرو / (قیمت فروش – قیمت خرید)
چالش اصلی برای استفاده از فرمول فوق این است که تورم اقتصادی در ایران باعث میشود معمولا قیمت فروش در بلندمدت بیشتر از قیمت فروش باشد. برای حل این مشکل باید از محاسبهگر تورم استفاده کنید. بهکمک این روش میتوانید معادل ریالی قیمت خرید خودرو را در زمان فروش آن بهدست بیاورید. برای این منظور باید از فرمول زیر استفاده کنید:
ارزش پول سال مقصد = مبلغ اولیه * (CPI سال مبدا / CPI سال مقصد)
منظور از CPI در فرمول فوق، نرخ تورم سالانه است که توسط بانک مرکزی اعلام میشود. خوشبختانه در سایت بانک مرکزی، ابزار محاسبهگر تورم آنلاین وجود دارد و میتوانید از آن بهراحتی برای محاسبه استفاده کنید.
مثال محاسبه استهلاک ماشین
اجازه دهید یک مثال واقعی را برای محاسبه هزینه استهلاک ماشین مرور کنیم. فرض کنید شما در سال 1399 خودرویی را با قیمت 100 میلیون تومان خریداری کردید. سپس در سال 1404 این خودرو را با قیمت 500 میلیون تومان فروختید.
برای محاسبه هزینه استهلاک ماشین، ابتدا باید ارزش روز 100 میلیون تومان را در سال 1404 محاسبه کنید. بر اساس نتیجه بهدست آمده از محاسبهگر تورم بانک مرکزی، این مبلغ در سال 1404 معادل 615 میلیون تومان ارزش دارد.
بنابراین محاسبه استهلاک سالانه ماشین به صورت زیر انجام میشود:
2300000000 = 5 / (500000000 – 615000000)
براساس نتیجه بهدست آمده، میزان استهلاک سالانه این خودرو برابر با 23 میلیون تومان در سال است.
استهلاک ماشین در جاده بیشتر است یا شهر؟
استهلاک ماشین در جاده و شهر اتفاق میافتد؛ اما نوع و شدت استهلاک برای رانندگی در شهر و جاده متفاوت است. در معابر پرترافیک شهری، رانندگان دائما مجبور به افزایش و کاهش سرعت خود هستند. این موضوع فشار زیادی به موتور، گیربکس، صفحه کلاچ و لنت ترمز ماشین وارد میکند. بههمین دلیل، در رانندگی شهری سرعت تمام شدن لنتهای ترمز بیشتر است. ضمن اینکه میزان مصرف سوخت در ترددهای شهری نیز بالاتر است.
در رانندگی جادهای مشکل افزایش و کاهش مداوم سرعت وجود ندارد؛ اما رانندگی با سرعت بالا موجب میشود دور موتور برای بلند مدت بالا بماند و این موضوع موتور و بهخصوص سیستم خنک کننده آن را تحت فشار قرار میدهد. لاستیکهای ماشین در ترددهای بین شهری نیز معمولا سریعتر فرسوده میشوند.
مقایسه استهلاک خودروهای برقی، هیبریدی و بنزینی
استهلاک خودروهای برقی، هیبریدی و بنزینی به دلیل تفاوت در ساختار فنی آنها با هم فرق دارد. به طور کلی خودروهای برقی کمترین استهلاک مکانیکی را دارند، خودروهای بنزینی بیشترین استهلاک را تجربه میکنند و خودروهای هیبریدی بین این دو قرار میگیرند.
خودروهای برقی سادهترین ساختار فنی را دارند و معمولا کمترین استهلاک مکانیکی را تجربه میکنند. بسیاری از قطعات متحرک موتورهای بنزینی در خودرو برقی حذف میشوند، خبری از سیستم احتراق و سوخت رسانی در ماشینهای برقی نیست. بنابراین استهلاک ماشینهای برقی در کوتاه مدت نسبت به خودروهای بنزینی بهمراتب کمتر است.
بزرگترین چالش خودروهای برقی افت ظرفیت باتری در طول زمان است. معمولاً پس از چند سال ظرفیت باتری کاهش پیدا میکند. سازندگان خودروهای برقی معمولا گارانتی بین 5 تا 8 سال برای باتری این ماشینها در نظر میگیرند. معمولا پس از سپری شدن دوره ضمانت باتری، بهدلیل سهم قابل توجه این قطعه در قیمت تمام شده ماشینهای برقی، افت قیمت قابل توجهی در این خودروها رخ میدهد. این مشکل در کنار بالا بودن قیمت ارزان ترین خودروهای برقی باعث میشود که بسیاری از افراد در ایران برای خرید ماشین های برقی تردید داشته باشند.
محاسبه استهلاک خودرو در بیمه بدنه
یکی از موضوعات مهم در پرداخت خسارت بیمه بدنه، استهلاک ماشین است. مبنای پرداخت خسارت بیمه بدنه، قیمت روز لوازم آسیب دیده و اجرت تعویض آنها است. البته مواردی مانند استهلاک و فرانشیز از هزینه پرداختی به بیمهگذار کسر میشود. سوال اساسی این است که محاسبه استهلاک خودرو در بیمه بدنه چگونه صورت میگیرد؟
میزان استهلاک قطعات از سال پنجم تولید آنها محاسبه میشود و برای محاسبه آن به ازای هر سال 5 درصد از ارزش قطعه کسر میکنند. همچنین میزان استهلاک نباید از 25 درصد ارزش قطعه بیشتر شود.
چگونه استهلاک ماشین را کم کنیم؟
استهلاک ماشین اجتناب ناپذیر است. اصطکاک قطعات، شرایط آبوهوایی، میزان رانندگی و … باعث میشوند که استهلاک خودرو بهپدیدهای طبیعی تبدیل شود. اما نباید فراموش کنید که امکان کاهش سرعت استهلاک ماشین وجود دارد. استفاده از راهکارهای زیر برای کاهش سرعت استهلاک خودرو مفید است:
- خرید تنها پس از کارشناسی خودرو
- پایبندی به سرویس دورهای و منظم خودرو
- تعویض بهموقع قطعات مصرفی ماشین
- پرهیز از وارد کردن فشار بیش از حد به ماشین با سبک رانندگی تهاجمی
- عدم نگهداری ماشین در مناطق با شرایط آبوهوایی نامناسب
- عدم تردد طولانی مدت در جادههای غیراستاندارد
کلام پایانی
استهلاک ماشین یکی از مهمترین هزینههای پنهان مالکیت خودرو است که بسیاری از افراد به آن توجه نمیکنند. این کاهش ارزش در اثر گذر زمان، کارکرد خودرو و فرسودگی قطعات ایجاد میشود. شناخت عوامل مؤثر بر استهلاک و رعایت اصول نگهداری صحیح میتواند به کاهش هزینههای بلندمدت خودرو کمک کند. اگر قصد خرید یا فروش خودرو دارید، توجه به میزان استهلاک میتواند تصمیمگیری شما را دقیقتر و اقتصادیتر کند.
